Afgelopen winter hebben Israeli’s minaretten in Gaza aangevallen. Afgelopen maand werd via een referendum een ban op niet-bestaande minaretten afgekondigd in Zwitserland. De redenen in beide gevallen waren patenthoudend vals.

De gebombardeerde moskeeën in Gaza, vooraf verkend op vermeende Hamas-strijders en munitiedepots, huisvestten géén militanten en bleken géén wapenopslagplaatsen. Een onnodig bombardement met een nog valsere uitleg.

Minaretten zijn zeker niet wijdverspreid in Zwitserland, aangezien er maar 4 staan met een moslimgemeenschap van niet meer dan 350.000 – waarvan de meesten ook nog eens, ironisch gezien, vluchtelingen zijn van de Europese etnische zuiveringen in Bosnië en Kosovo.

Minaretten zijn – irritante torenspitsen of oogstrelende pagodes en koepels – een symbool van de islam. Degenen die hun politieke pijlers op minaretten richten gebruiken verschillende methoden, maar de gemene deler zit ‘m in de uiteindelijke boodschap.

Vandaar de bijna-universele veroordeling van de uitkomst van het Zwitserse referendum en de opvallende oproep van bijvoorbeeld het Canadees Joods Congres om bedrijven zoals Nestlé en Credit Suisse te boycotten. Zelfs een vakantie naar Zwitserland werd afgeraden.

Vandaar ook de afwijzende houding naar het bagatelliseren van het referendum: de uitkomst zou helemaal niet het praktiseren van de islam limiteren. Het bewijst eigenlijk nog veel meer iets anders: er is sprake van een Europese identiteitscrisis. Dit is niet zozeer toe te schrijven aan de aanwezigheid van moslims in Europa, maar meer aan de globalisering die al een tijdje aan de gang is, en waarvan moslims slechts een te verwaarlozen onderdeel van zijn. Moslims zijn echter een makkelijker doelwit, een doelwit dat goed te definiëren is vanwege gebrek aan kennis over de diversiteit en pluriformiteit binnen de internationale moslimgemeenschap.

Tegelijkertijd is er weinig vatbaar voor het argument dat moslims hun religie beter dienen uit te leggen. Het suggereert dat goede PR het definitieve antwoord op xenofobie en haat is.

Het referendum heeft ook niets aan het toeval overgelaten: Zwitserse kerkkruizen zullen niet naar beneden komen, net zo min als dat islamitische minaretten nog meer zullen verrijzen. Kerken zullen het Zwitserse landschap blijven domineren, ook al staan ze leeg. De overvolle moskeeën moeten echter zo goed en zo kwaad als het kan vooral verborgen blijven en onzichtbaar zijn voor het publieke oog, om vooral niet een onderdeel van de samenleving te acteren. Zulke expliciet op moslims gerichte regels, die overal in Europa de kop opsteken, doen denken aan nazi-wetgeving tegen joden.

Duitse beperkingen op moskeeën, een Franse ban op de hijaab op onderwijsinstellingen, Sarkozy’s voorstel om ook de niqaab te verbieden, de Canadese hysterie over het toestaan van moslims om gebruik te maken van de zogenaamde ‘Arbitration Act’ en zelfs het voorstel om niqaab-dragende vrouwen het stemrecht te ontnemen. Een greep uit de voorbeelden.

Terwijl Europeanen hebben geleerd niet te sollen met de grenzen tussen antisemitisme en het recht op vrijheid van meningsuiting, rationaliseren zij routineus het anti-islamisme (de Deense cartoons als exponent hiervan). We zijn collectief getuige van een vreemd fenomeen, dat toch echt wel neigt naar de jaren ’30, waarin een meerderheid zich zo bedreigd voelt door een minderheid tot op het punt dat men blind wordt voor het simpele antwoord op de nog simpelere vraag die een ieder binnen deze context bezig houdt: hoever gaan we als seculiere samenleving in het helpen faciliteren van de behoefte van de islamitische geloofsgemeenschap?

Dat simpele antwoord luidt: niet verder dan bij andere gemeenschappen het geval is en voor zover de wetgeving dit toestaat. De moslimgemeenschap streeft ook niet naar meer, maar wordt wel beschuldigd van het hebben van een behoefte naar meer dan waar zij vanuit de eigen religie beredeneerd al recht op meent te hebben.

Het publieke domein is ondertussen helaas blind voor het feit dat de uitbreiding van deze discriminatie in feite niet slechts moslims raakt, maar nog méér juist anderen: het zijn voornamelijk christenen en joden die het een en ander mislopen in de hedendaagse religieuze arbitrage, vanwege de wanhopige fixatie op de sharia-controverse. De rechtsscholen van protestanten, joden, hindoes en zelfs sikhs en andere minder voorkomende benamingen in het publieke domein dreigen uit de focus verloren te gaan vanwege de publieke oppositie ten opzichte van de islamitische leerscholen, waardoor de ontwikkelingen in die andere, niet-islamitische rechtsscholen achterblijven, bij gebrek aan een gezonde publieke interesse c.q. intellectuele druk.

Het feit is namelijk; door de publieke druk focussen de islamitische rechtsscholen zich steeds meer op de vraagstukken die ontstaan vanuit het moslimleven in de seculiere samenleving en bieden daarop dusdanige antwoorden, dat vele van oorsprong niet-moslims bekering en/of een alternatief voor het failliete, kapitalistische en vooral seculiere leven zoeken (en vaak vinden) in de islamitische levenswijze. De groei van de moslimgemeenschap in de westerse wereld is dus deels ook te danken aan juist die publieke druk van buitenaf. Dit is niet een constatering van iets negatiefs, maar slechts een constatering.

De geloofsgemeenschappen die in de westerse samenleving het meest kwetsbaar zijn, zullen waarschijnlijk de meeste moeite hebben om de gedragscodes uit de universele mensenrechten die deze vorm van haat (zeggen te) bestrijden tegen te spreken. Het is dus veilig om te stellen dat het juist niet de moslimgemeenschap is die verdediging nodig heeft. Immers, ‘we’ kunnen gezien de nasleep van de WTC-aanslagen in 2001 niet nog meer gedemoniseerd worden dan al wordt gedaan.

Wat pas echt verdediging nodig heeft is die hedendaagse seculiere democratie, die door drogredeneringen, xenofobie en haat juist meer dan ooit onder druk is komen te staan en waarbij het risico dat populisme de overhand krijgt in het politieke landschap – voor zover nog niet het geval – reëel bestaat. Dat is de les die het liberalisme vooral moet trekken.

De definitie van liberalisme is namelijk in hetzelfde proces verschoven, naar iets wat totaal niet liberaal is. Het liberalisme is door het hanteren van die drogredeneringen, xenofobie en haat jegens minderheden verworden van een stroming die staat voor vrijheid in alle opzichten (dus ook op religieus vlak) tot een strak gekaderde beleving die een eenzijdige vrijheid propageert: de vrijheid van de niet-gelovige. Maar wanneer dit het geval is, dan is er sprake van een ontstaansproces van dictatuur en langzame omverwerping van een democratische rechtsstaat, als dat proces zich doorzet. Het verleden heeft voorbeelden te over om vergelijkingen te kunnen trekken.

Wanneer echte liberalen falen in het opstaan en ageren tegen de demagogen van deze samenleving, dan is daar het begin van het einde van de door diezelfde liberalen zo hoog aangeschreven en collectief bewierookte waarden van een vrije democratie, waarin ruimte is voor iedere overtuiging, zonder sneren naar een andere dan de eigen overtuiging. Het is een kardinale zonde om de nu ontstane pseudo-intellectuele erosie hierin toe te staan.

M.R. Jabri