Ons onderwijssysteem is verouderd. Met verouderd bedoel ik dus niet alleen dat het niet werkt, ondergefinancierd en fout is – alhoewel ik het niet oneens kan zijn met deze beschrijvingen. Waar ik meer op doel is het feit dat het huidig onderwijssysteem meer dan vijftig jaar geleden is ontwikkeld en slechts een decennium geleden een ‘update’ heeft ondergaan, en bedacht is binnen de context van een heel andere tijdsgeest dan de huidige. Vandaag de dag kan dit onderwijssysteem, als het al precies werkt zoals het destijds is bedacht, nog steeds niet de leerlingen datgene bijbrengen wat zij behoren te weten. Tot dat het onderwijssysteem dusdanig is hervormd dat het kan voldoen aan de behoefte van de samenleving van vandaag de dag, zal het voorlopig jaarlijks vele levens blijven ‘verpesten’.

 

Eerlijk gezegd vrees ik voor de beroepsbevolking van morgen. Het oude idee achter het systeem van de middelbare school is – weliswaar onuitgesproken – dat men daar een adequate arbeidersklasse opleid terwijl een fractie van het totaal naar voren wordt geschoven om de studiecarrière een universitair of academisch vervolg te geven. En dat de meesten geen werk kunnen doen op universitair of academisch niveau, is omdat ze het niet ‘kunnen’. Of, omdat het niet nodig is. Gek genoeg, slaagt er slechts 60% in om de middelbare school af te maken, en rest de overige 40% een leven in de marge omdat ze niet klaargestoomd lijken voor een leven als volwaardige arbeider, of zelfs een volwaardig burgerschap. De meesten van hen, de generatie van de lage inkomens vanwege hun rol als ‘minderheidsstudent’, trekken op latere leeftijd als nomade van cursus naar cursus – cursussen die hen nooit en te nimmer voldoende ‘skills’ laten ontwikkelen om te kunnen excelleren – en zullen nooit volledig ‘klaar’ zijn, hoe hard ze ook het studeren weer oppakken of hoe hard ook de leraren in de huidige context hun best doen.

 

In provincie na provincie zie je blanke ‘rijkeluiskinderen’ leren hoe je wiskundig dient te redeneren, terwijl kinderen van etnische minderheden veroordeeld worden tot het nauwelijks leren hoe ze hun huishoudboekje ‘kiet’ moeten laten spelen. Dit is natuurlijk een economische ramp. In de internationale competitie van het afleveren van de beste kwaliteit arbeiders die duidelijk en goed kunnen communiceren, informatie goed kunnen analyseren en complexe situaties op de arbeidsvloer kunnen oplossen, raakt Nederland gigantisch achterop. Wat betreft het aantal etnische minderheden die tijdens of na de middelbare school hun studentencarrière afkappen, behoren we tot de top van de geïndustrialiseerde wereld.

 

In wiskunde en wetenschap zit de groep tussen 8 en 12 jaar oud tussen de wereldtop, maar daarna ontstaat er een groot gat waarbij Nederland voorbij wordt gestreefd door pakweg China, dat maar liefst zes keer zoveel afgestudeerde ingenieurs kent. Critici roepen dat dit komt door de rato (China heeft twee miljard inwoners) maar gaan voorbij aan de onderwijskwaliteit en vergeten dat China – na India – het hoogste cijfer qua kindarbeid aflevert.

 

Hoe slecht het ook mag zijn voor de economie, het is nog slechter voor de studenten. Tegenwoordig heb je aan één enkel specialisme niet genoeg om een baan te vinden waarmee je een gezin kunt onderhouden. Slechts de helft van de Nederlandse beroepsbevolking beschikt namelijk over maar één specialisme en teren op de daarvoor bestaande markt. Het hoeft maar even wat minder te gaan met de (markt)economie en je ziet het aantal werklozen snel stijgen, omdat ze vaak maar één enkel ‘iets’ kunnen. Terugvallen op meerdere ‘skills’ zit er niet in, waardoor het economisch gat dat ontstaat nog eens wordt ‘gestimuleerd’, juist door de beperkingen van de beroepsbevolking.

 

Schooluitvallers hebben het nog het moeilijkst. 40% beschikt over een baan, en dan ook nog eens eentje die nog maar net boven de geldende bijstandsnorm uitkomt waardoor zij in de armoedeval geraken. De armoedeval houdt in dat iemand met een inkomen net boven bijstandsnorm, geen aanspraak kan maken op allerlei regelingen zoals de Huurtoeslag, Zorgtoeslag en dergelijke. De motivatie om te gaan werken bij deze groep mensen is het laagst. Men kan meer verdienen door een bijstandsuitkering te nemen en daarnaast ‘zwart’ iets bijverdienen. Pogingen van de overheid om dit te ‘repareren’ leiden tot nog toe op niets uit, omdat aanspraak kunnen maken op eerdergenoemde regelingen niet voldoende motivatie is. De motivatie voor velen om te gaan werken en het onderste uit de kan te halen is nog altijd het verbeteren van de eigen koopkracht, en daarmee is in de ‘reparatietactiek’ van de overheid geen rekening gehouden.

 

Onder allochtonen is dit probleem nog het allerergst. Vaak door een te laag schooladvies volgt een onvermijdelijke schooluitval in een te vroeg stadium, waardoor het risico van bijvoorbeeld gearresteerd worden groter wordt dan bij hun leeftijdsgenoten die wel hun school afmaken. Zelfs de gemiddeld behaalde leeftijd komt in het geding, vanwege een onvoldoende zorgverzekering, onveilige levenstandaard en vergroot risico op geweld.

 

Op allerlei VMBO-scholen in de grote steden lopen er leerlingen rond die met gemak het MBO of zelfs het VWO zouden aankunnen. De allochtone achtergrond heeft in de voorgaande fase – het uitdelen van schooladviezen – een rol gespeeld in de uiteindelijke rol op een VMBO. Dit aspect is onbesproken in de onderwijswereld en menigeen zal roepen dat hier geen sprake van is, maar het is opvallend hoeveel van deze leerlingen – middels de omweg via het VMBO – vaak toch hun weg vinden richting het HBO of zelfs de universiteit. En met succes en groots gemak deze opleidingen afrondt. Ik neem daarbij mijzelf als allochtoon, als voorbeeld.

 

Tijdens de CITO-toets op de lagere school haalde ik een voldoende score voor een VWO, maar mijn leraar weigerde dat advies uit te geven. Mijn vader moest, ondanks allerlei bezwaarprocedures die hij aanspande,  lijdzaam toezien hoe ik zo naar een MAVO werd gedirigeerd. Het heeft mij onnodig veel tijd gekost. Nu hoef ik zelf niet te zeuren, omdat ik uiteindelijk alsnog een HBO-opleiding heb gedaan en zelfs heb geroken aan een universitaire loopbaan (niet afgemaakt omdat ik te ongeduldig werd) waarvan ik het niveau als ‘goed te doen’ ervoer. Daarnaast speelde ouderlijke betrokkenheid een hele grote rol, maar dat geluk heeft niet ieder kind. Ik heb genoeg vriendjes op de middelbare school gehad die het niet ‘hebben gehaald’, mede vanwege het gebrek aan die ouderlijke betrokkenheid maar zeer zeker ook door die te lage schooladviezen. Het gebrek aan motivatie om een MAVO-opleiding af te maken, terwijl je met twee vingers in de neus het VWO kunt doorlopen, is heel natuurlijk en logisch te verklaren.

 

We kunnen een halt toeroepen aan dit ‘fenomeen’. Het onderwijssysteem is ooit bedacht, dus kunnen we een nieuw systeem bedenken. We moeten allereerst af van het idee dat maar een select groepje mensen (lees: ‘blanke’ rijkeluiskinderen) klaargestoomd dient te worden voor een universitaire of academische carrière en dat het merendeel weggezet dient te worden als de ‘working bee class’, en dat ze helemaal niet hoeven te ruiken aan het genot van kennis op elk niveau dat ze maar aankunnen, om maar mee te komen in een samenleving van de 21e eeuw. We hebben behoefte aan een systeem waarin iedereen er zich van bewust is dat we studenten nodig hebben die alle soorten arbeid kunnen verrichten.

 

Er zijn al geluiden in Onderwijsland te horen die dit onderschrijven. Hiertoe is een eerste aanzet gegeven doordat een leraar die op zowel een islamitische basisschool als op een openbare middelbare school in Amsterdam les geeft, een principelijn heeft opgesteld en aan het Ministerie van Onderwijs heeft overhandigd. Deze principelijn houdt in: het verzekeren van leerlingen dat zij op de middelbare scholen een uitdagend curriculum aan lesstof krijgen – desnoods op maat – dat hen klaarstoomt voor het hoger en universitair onderwijs en zelfs voor de arbeidsmarkt; dat de lessen die zij krijgen nauw aansluiten bij hun manier van leven en hun persoonlijke doelen, zodat lesstof aansprekend blijft; en dat zij omringd worden door volwassenen die hen in een constante stroom van motivatie duwen om al hun doelen te bereiken.

 

Als je het zo leest, dan kun je discussiëren over wat die leraar hier nou mee bedoelt. Vooral het laatste is lastig. Als een kind uit een nest komt dat nou eenmaal niet de betrokkenheid toont die hiervoor nodig is, dan zou je denken dat het dan maar ophoudt. Niet dus. Het is de verantwoordelijkheid van de samenleving (in dit geval, de school) om talenten te beschermen en op zich te nemen, als de ouders dit om wat voor reden dan ook niet kunnen of willen. In een samenleving zoals de onze, dienen kinderen gekoesterd te worden. Wanneer men roept dat dit land ‘naar de kloten gaat’ (vaak gehoord vanuit rechtse kampen), dan zou de miskenning van de rol van kinderen in onze samenleving één van de grootste oorzaken zijn als Nederland inderdaad ophoudt te bestaan zoals het nu bestaat. Een handjevol blanke rijkeluiskinderen kunnen het namelijk niet alleen.

 

Deze veranderingen zijn echter nooit simpel door te voeren. Maar ik geloof wel in de drie principes zoals die Amsterdamse leraar ze heeft opgesteld. Leidende figuren op zowel de politieke als de arbeidsmarkt zouden zichzelf en de samenleving een groot plezier doen als zij hiermee aan de haal zouden gaan en een consensus voor verandering, ‘mentaliteitshervorming’ zouden bouwen.

 

Als we doorgaan op de huidige voet, zullen miljoenen kinderen hun zelfgemaakte beloften niet kunnen waarmaken, slechts omdat het postcodegebied waarin zij leven, hun huidskleur of afkomst of zelfs de inkomensklasse waartoe hun ouders behoren de beperkingen zijn. Dat is namelijk een belediging aan alle principes waarop deze samenleving is gebaseerd en waartoe een ieder in deze samenleving zich aangesproken voelt. Het zijn ook nog eens beperkingen waar een kind niets aan kan doen en het grijpen naar de schuld leggen bij de wereld er omheen is in die gevallen nog niet eens zo vreemd. Iedereen kan een studie volgen en deze afmaken. En iedereen verdient minimaal die kans daartoe.

 

 

M.R. Jabri